Chronisch ziek en grenzen stellen: hoe je nee zegt als een pro!
Leven met reuma

Chronisch ziek en grenzen stellen: hoe ik nee zeg als een pro!

In mijn leven als chronisch zieke patiënt ben ik vaak over mijn grenzen heen gegaan. Nee zeggen vond ik moeilijk, want alles was leuk om te doen. Ik wilde dan ook niks missen van het leven. Maar aan de andere kant had ik ook verplichtingen, zoals werk. Ik kon me moeilijk daar regelmatig ziek melden, toch? Uiteindelijk heeft het nooit nee zeggen en continu over mijn grenzen heen gaan een hoge tol geeist. Want ik werd alleen maar zieker en zieker. Ik was dan ook een kei in het negeren van mijn grenzen en het niet accepteren van mijn chronische ziekte. Uiteindelijk wist ik dat ik dit anders moest gaan doen. Ik moest leren nee zeggen als een pro, om zo mijn grenzen beter te bewaken en mijn leven met een chronische ziekte kwalitatief te verbeteren! Hoe ik dat heb gedaan en welke tools ik hiervoor gebruik heb? Kun je lezen in deze blog!

Verschillende soorten grenzen

Toen ik me ging verdiepen in grenzen stellen, bleek dat er heel veel verschillende soorten grenzen zijn. Grenzen waar ik zelf niet eens bewust van was. Denk bijvoorbeeld aan de tijd grens die ik met iemand zou willen spenderen. En geloof me, bij sommige mensen in mijn omgeving zitten daar zeer zeker grenzen aan! In de literatuur vind je dan ook verschillende soorten benamingen voor verschillende of dezelfde soorten grenzen. Zelf vind ik de onderverdeling die Jay Shetty (nummer 1 podcast On Purpose), in een van zijn podcastaflevering maakt het meest compleet en overzichtelijks, namelijk:

  1. Tijd grens: hoeveel tijd spendeer jij met iemand? Veel of weinig? En wat zijn jouw grenzen daarin? Misschien vind je het fijn om met iemand dag en nacht samen te zijn of zijn enkele uren per maand al voldoende.
  2. Financiele grens: deze grens gaat over hoeveel geld jij aan iemand wilt spenderen. Maar ook of iemand jouw het geleende geld terugbetaald. Iedereen kent wel iemand die een tikkie stuurt van 0,50 cent. Voor de ander is dit volledig normaal, maar voor jou misschien niet. Of denk aan degene die je geleende geld helemaal niet terugbetaald, ook als je er regelmatig naar gevraagd hebt.
  3. Emotionele grens: dit is je gevoelsgrens. Denk dan bijvoorbeeld dat iemand niet rekening houdt met je gevoelens of dat iemand teveel emotioneel bagage aan je deelt terwijl je daar niet opstaat te wachten.
  4. Mentale grens: hierbij gaat het om je rationele ideeën en gedachten. Zo kan iemand je mentale grenzen overschrijven als diegene je uitlacht over je ideeën. Maar denk ook aan het niet steunen van je ambities.
  5. Fysieke grens: dit zijn grenzen die in je persoonlijke lichaamsgrens of fysieke aanrakingen liggen. Misschien komt die arts net wat te dicht in je persoonlijke lichaamsgrens zonder te vragen of dit oké is.
  6. Materiële grenzen: Dit gaat over materiële bezittingen. Denk aan dat boek dat je hebt uitgeleend maar nooit hebt teruggekregen
  7. Legale grenzen: hierin overschrijdt iemand wat wettelijk wel of niet mag.

Heel veel grenzen dus, die we allemaal dagelijks bewust en onbewust bewaken. Er zijn echter maar een paar grenzen die voor mij heel belangrijk bleken te zijn. Belangrijk om goed te kunnen leven met mijn chronische ziekte. Want ondanks dat het vervelend is dat iemand bijvoorbeeld niet een geleend boek terugbracht, had dit niet een hele grote invloed op mijn ziek zijn. Maar wanneer mijn fysieke, mentale en/of emotionele grenzen werden overschreden, had ik daar des te meer last van. De stress en energie die mij dit koste, zorgde ervoor dat ik nog zieker werd.

Waarom grenzen stellen en nee-zeggen belangrijk is

En daar zit hem direct ook de kern. Want waarom is grenzen stellen en goed nee kunnen zeggen zo belangrijk als je chronisch ziek bent? Zelf zie ik mijn lijf en mijn grenzen als een elastiek. Als ik continu hard aan dit elastiek blijf trekken en het voortdurend op spanning laat staan, komt er een moment waarop die breekt. En als die elastiek breekt, dan kan ik niks meer.

Met andere woorden: doordat ik jaren continu over mijn grens (fysiek, mentaal én emotioneel) was heen gegaan, had ik mijn lijf en geest volledig uitgeput. Terwijl mijn lijf juist aangaf rust nodig te hebben, ging ik maar door en liet ik mensen over mijn grenzen heengaan. Hierdoor kon mijn lijf niet rusten en herstellen. Ik roofde uiteindelijk mijn energieaccu helemaal leeg. Het gevolg was dat ik nog zieker werd én emotioneel minder veerkrachtig.

Wanneer weet je dat je grens wordt overschreden?

Dat je zieker wordt als je grenzen worden overschreden, is eigenlijk helemaal niet gek. Want je lijf en geest laten echt wel merken als je grens (structureel) overschreden wordt. Zo kun je emotioneel helemaal uit disbalans raken als bijvoorbeeld je fysieke of emotionele grens keer op keer overschreden wordt. Je kunt dan bijvoorbeeld haatdragende gevoelens krijgen tegen diegene die je grens overschrijdt of je uit je frustratie of boosheid af aan de mensen direct om je heen. Een kort lontje is dan ook vaak al een teken dat je niet goed voor jezelf zorgt. Maar denk ook aan de lichamelijke seinen die je misschien niet direct opmerkt. Zoals buikpijn, hoofdpijn, angst en het niet kunnen slapen.

Grenzen stellen begint bij je zelf

Maar hoe ging ik mijn grenzen beter stellen en dus ook beter nee zeggen? Na wat speurwerk kwam ik al snel tot de conclusie dat zelfcompassie de basis is om goed en bewust grenzen te kunnen stellen. En dan heb ik het niet over de thee momenten of chocolade momenten die ik op een dag inbouw. Nee, dan heb ik het over compassievol kijken naar mijn handelingen en gevoel. Vriendelijk zijn naar mijzelf als ik een afspraak moest afzeggen of als ik een taak niet kon voldoen vanwege mijn beperkingen. Maar ook begripvol zijn als ik hierover baalde, gefrustreerd of verdrietig was.

Niet voor niks dat zelfcompassie bij chronische pijn een van de meest gebruikte tools is om je chronische ziekte en zijn ongemakken te accepteren. Door meer compassie te hebben voor mijzelf en mijn chronische ziekte, was ik namelijk ook veerkrachtiger. Waar ik eerst mijn negatieve gevoelens vermeed of mijn klachten probeerde te ontkennen, erkende ik nu wat ik voelde. Gevolg was dat ik hierdoor ook tijdig erkende wanneer ik zorg en rust nodig had. Ik liet mezelf dus voelen wat ik voelde en zijn zoals ik was, waardoor ik weer steviger stond in moeilijke situaties.

Maar hoe heb ik die innerlijke criticus stil gekregen? Die negatieve gevoelens die ik eigenlijk niet wilde voelen? Hoe ik zelfs bondgenoot werd met deze gevoelens? In de op de ACT therapie gebaseerde boeken ‘leven met pijn‘ en ‘voluit leven‘ staan verschillende tools die je kunt gebruiken om meer compassie voor jezelf te krijgen en zo je eigen grenzen duidelijker te krijgen. Mijn meest favoriete tool is cognitieve defusie. Dit zorgt ervoor dat de invloed van vervelende gedachte afneemt en dat je je minder gaat identificeren met die gedachten. Het helpt je dus niet om die vervelende gedachte te laten verdwijnen, want die zijn er nu eenmaal. Het helpt je om keuzes te maken die jij wilt, zonder dat je daarin beïnvloedt wordt door steeds terugkerende gedachten.

En dat is precies waar grenzen stellen en nee zeggen als een pro omdraait: ik maak mijn eigen keuzes op basis wat ik nu écht nodig heb en niet op basis van bepaalde (negatieve) gedachten of gevoelens.

Grenzen stellen: hoe nee-zeggen als een pro?

Nu ik door zelfcompassie ook nee durfde te zeggen én wist waar mijn grenzen lagen, was nu het uitzoeken hoe ik dit dan het beste kon doen? Want hoe ga je tegen iemand nee zeggen, zonder dat die ander toch niet nog even over je grens heen gaat? Of dat de ander zich niet beledigd voelt?

De volgende 5 tips hebben mij hierin heel erg geholpen:

  1. Wees duidelijk

Wees duidelijk wat je grens is. Hoe duidelijker, hoe beter! Want als ze niet duidelijk zijn, gaan mensen toch nog vaak onbewust over je grenzen heen. Gewoon, omdat ze niet weten wat je grens is. Bagatelliseer je grenzen dan ook niet, want jij bent het waard om je eigen grens te bewaken! En ja, dat kunnen soms pijnlijke en moeilijke gesprekken zijn. Vooral als je omgeving niet gewend is dat je je grens aangeeft. Maar als je eerlijk en vriendelijk uitlegt waarom het belangrijk voor je is en waarom het beter is voor je welzijn, dan weet de ander ook wat die van jou kan verwachten en waarom. Dus stop met pleasen en zet je zelf op de eerste plek!

2. Consistent

Zodra je duidelijk bent in je grenzen, is het vervolgens heel belangrijk dat je dit ook consistent blijft doen. Want als je steeds iets anders aangeeft, weet de ander ook niet wat die van je kan verwachten. En als je een chronische ziekte als ontstekingsreuma hebt, kan dit best uitdagend zijn. Want je grenzen kunnen dan nogal eens verschillen. Maar ook dan, kun je consistent zijn. Consistent in het aangeven dat je grenzen kunnen verschillen en je daardoor de ene keer meer kan dan de andere keer. Zo geef ik altijd aan dat men gewoon moet vragen of iets kan ja of nee.

3. Met respect van de ander

Deze tip is eigenlijk heel simpel, maar oh zo belangrijk! Ik heb mensen in mijn omgeving die gewoonweg bot zijn als ze hun grenzen aangeven. En dat is zo jammer, want een nee kan namelijk ook vriendelijk zijn! Zo krijg ik wel eens de vraag om diezelfde dag af te spreken, terwijl ik net die dag een kak-dag heb. Mijn antwoord is dan altijd: “ik zou graag met je afspreken, maar vandaag gaat dat niet lukken, omdat ik te weinig tijd en energie heb. Maar ik kan wel morgen afspreken, dan heb ik meer tijd om te rusten!”

Op deze manier geef ik duidelijk mijn grenzen aan, maar ik blijf ten alle tijden vriendelijk met respect voor de ander.

4. Met toestemming van de ander

Oké, ik begrijp als je deze kop leest dat je dan denkt: wat?! Moet ik een ander toestemming vragen om nee te zeggen?! Echter, dit klinkt heftiger dan dat het eigenlijk is. Dit gaat er namelijk om dat je enerzijds bewust bent van je eigen grens en deze duidelijk aangeeft, maar anderzijds ook bewust bent van de grens van de ander. Want je kunt wel heel hard je eigen grens aangeven, maar hierbij misschien ook onbewust over de grens van de ander heen gaan. Vraag dan ook altijd toestemming! Of met andere woorden: check altijd of je hiermee ook niet de grens van de ander overgaat.

Dus communiceer duidelijk, consistent en vriendelijk en geef ruimte dat de ander ook zijn grenzen kan aangeven. Zodat je samen kunt kijken naar een oplossing, misschien wel ergens in het midden!

5. Oefen

En wil je bovenstaande tips volledig in de vingers krijgen? Dan oefen, oefen en oefen! Begin hierbij dan vooral met grenzen die klein zijn, zoals dat ene boek terug te vragen of vraag eens of je partner kan koken. Het maakt niet uit wat, als je het maar doet en het makkelijk is om mee te beginnen!

Hoe ik grenzen stellen en nee-zeg als een pro

Ik kan wel zeggen dat het stellen van grenzen en nee-zeggen als een pro ontzettend waardevol is geweest in mijn ziekteproces. Door meer compassie te krijgen voor mezelf, beter inzicht te krijgen in mijn grenzen en welke grenzen voor mij het meest belangrijk waren, heb ik veel bereikt in het verbeteren van mijn leven met een chronische ziekte. Ik heb meer energie, ik verdeel mijn tijd efficiënter waardoor ik meer gedaan krijg én ik ben er een leuker mens op geworden.

En ja, soms vind ik het toch nog moeilijk. Vooral als ik een drankje wil gaan drinken, maar ik hier nee op moet zeggen. Of als ik toch heel graag iemand wil helpen, maar dit niet kan. En soms ben ik ook gewoon te moe om dan nog vriendelijk nee te zeggen. Maar ach, ik ben ook maar een mens. Een mens die kan nee zeggen als een pro, maar dat soms ook niet lukt. Een mens die haar grenzen heel goed weet, maar die soms toch even negeert. Het is wat het is, ik ben niet perfect. Maar wel iemand die elke dag haar grenzen probeert te bewaken en bijna altijd nee kan zeggen als een pro!

Meer informatie

Ben je nu nieuwsgierig en wil je meer weten over inzicht krijgen in je eigen grenzen en hoe je nee zegt als een pro? Luitster dan nu de bijbehorende podcast bij deze blog! In deze podcast aflevering komt niet alleen de blog aanbod, maar ga ik nog dieper in op het onderwerp en geef ik je twee gratis oefeningen om meer inzicht te krijgen in je eigen grenzen!

Link podcast: #4 Hoe je meer inzicht krijgt in je eigen grenzen en nee kunt zeggen als een pro

Meer weten?

En wil je naar aanleiding van deze blog meer weten over hoe ik omga met de uitdagingen in mijn leven met reuma? Of je wilt weten hoe je kunt blijven werken of re-integreren met reuma? En wellicht wil je ook nog meer weten over de nieuwste behandelingen of andere info over ontstekingsreuma? Dan zijn onderstaande blogs wellicht ook voor jouw interessant!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.